Çelik Kumlama ve Endüstriyel Boyama: Uzun Ömürlü Korozyon Koruması
Metal yüzeylerin paslanma ve aşınmaya karşı korunması, projenin toplam ömrü ve bakım maliyeti açısından kritik öneme sahiptir. Bu sürecin ilk ve en önemli adımı, boyanın yüzeye maksimum tutunmasını sağlayan kumlama işlemidir. Ardından uygulanan profesyonel boya sistemleri (epoksi, poliüretan vb.) ile çelik, en zorlu atmosferik koşullara bile dirençli hale gelir. Bu rehberde, kumlama ve boyama süreçlerinin teknik detaylarını, kalite standartlarını ve güncel maliyet hesaplama yöntemlerini bulacaksınız.
1. Kumlama: Yüzey Hazırlığının Temel Aşaması
Çelik yapıların üzerinde bulunan tufal (hadde kabuğu), eski boya kalıntıları, pas ve diğer kirleticiler, kumlama adı verilen basınçlı aşındırıcı püskürtme yöntemiyle tamamen temizlenir. Yüzeydeki bu temizlik, uygulanacak boyanın çeliğe kimyasal ve mekanik olarak bağlanabilmesi için hayati önem taşır.
Kumlama Kalite Standartları (ISO 8501-1)
Kumlama işleminin kalitesi, Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından belirlenen standartlarla ifade edilir. Sektörde en çok tercih edilen ve talep edilen yüzey kalitesi SA 2.5’tir.
| Kalite Kodu | Tanım | Uygulama Alanı |
|---|---|---|
| SA 1 (Hafif Kumlama) | Yüzeyin gevşek pas ve yabancı maddelerden arındırılması. | Geçici koruma, basit yapılar. |
| SA 2 (Ticari Kumlama) | Pas, tufal ve eski boyanın büyük oranda temizlenmesi. | Standart endüstriyel boya uygulamaları. |
| SA 2.5 (Çok İyi Kumlama) | Yüzeyin %95’inden fazlasının pas ve yabancı maddelerden arındırılması, neredeyse “beyaz metal” görünümü. | Epoksi/Poliüretan Sistemler, Yüksek Performanslı Kaplamalar. (En çok tercih edilen) |
| SA 3 (Beyaz Metal Kumlama) | Yüzeyin tamamen pas ve yabancı maddelerden arındırılması (Teorik olarak %100 temiz yüzey). | Özel kimyasal tanklar, aşırı zorlu koşullar. |
2. Endüstriyel Boya Sistemleri ve Seçimi
Kumlama sonrası uygulanan boya sistemi, çeliği korozyondan koruyan nihai katmandır. Seçim, projenin atmosferik koşulları, kimyasal maruziyeti ve beklenen ömrüne göre yapılır.
Temel Boya Katmanları
- Astar (Primer): Çeliğe doğrudan temas eden, genellikle çinko bazlı (Çinko Silikat veya Çinko Epoksi) boyadır. Yüzeye yapışmayı sağlar ve elektrokimyasal koruma sunar.
- Ara Kat (Mid Coat): Boya kalınlığını (Kuru Film Kalınlığı – KFK) artırmak ve boya sistemine güç katmak için kullanılır. Genellikle epoksi bazlıdır.
- Son Kat (Top Coat): Dış etkenlere, UV ışınlarına, kimyasallara ve çizilmeye karşı dayanıklılık sağlar. Poliüretan, Akrilik gibi malzemeler tercih edilir.
En Popüler Boya Sistemleri
Aşağıdaki sistemler, boya filmi kalınlığına (KFK/DFT) göre belirlenen, yaygın kullanılan korozyon koruma çözümleridir:
- Basit Sistem (C3 Ortam): SA 2.5 Kumlama + 1 Kat Epoksi Astar (Min. 75-100 μm KFK).
- Standart Sistem (C4 Ortam): SA 2.5 Kumlama + Epoksi Astar (75 μm) + Poliüretan Son Kat (50 μm). Toplam KFK: 125 μm.
- Ağır Sanayi/Deniz Ortamı (C5 Ortam): SA 2.5 Kumlama + Çinko Epoksi Astar (75 μm) + Epoksi Ara Kat (150 μm) + Poliüretan Son Kat (50 μm). Toplam KFK: 275 μm ve üzeri.
3. Kumlama ve Boyama Maliyet Hesaplama Rehberi
Kumlama boyama maliyeti metrekare (m²) üzerinden hesaplanır. Fiyatlar; seçilen kumlama kalitesine (SA 2.5), kullanılan boya sistemine (astar/ara/son kat sayısı) ve boya kalınlığına (mikron) göre değişiklik gösterir. Türkiye piyasasında güncel (Tarih belirtilmemiştir) ortalama fiyatlar aşağıdaki gibidir:
| Boya Sistemi | Toplam KFK (μm) | Ortalama Güncel Maliyet (TL/m²) | Ortalama Güncel Maliyet (USD/m²) |
|---|---|---|---|
| Tek Kat Astar (C3) | ~100 μm | 160 TL – 220 TL | 5.00 $ – 7.00 $ |
| Standart Sistem (C4 – 2 Kat) | ~150 μm | 240 TL – 320 TL | 7.50 $ – 10.00 $ |
| Ağır Sanayi Sistem (C5 – 3 Kat) | ~275 μm + | 380 TL – 500 TL | 12.00 $ – 16.00 $ |
4. Özel Ebat Yüzey Alanı ve Maliyet Hesaplayıcı
Farklı geometrideki çelik malzemelerin (kutu profil, IPE, HEA vb.) yüzey alanını hesaplamak karmaşık olabilir. Aşağıdaki araç ile temel levha ebatları üzerinden yaklaşık maliyetinizi hesaplayabilirsiniz.
Metrekare Kumlama Maliyeti Hesaplayıcı
Levha sac ebatları üzerinden yaklaşık yüzey alanını ve maliyeti hesaplayın.
5. Kumlama ve Boyama Atölyesi Seçimi ve Lojistik
Özellikle İstanbul başta olmak üzere sanayi bölgelerinde çok sayıda kumlama ve boyama hizmeti sunan tesis bulunmaktadır. Atölye seçiminde; tesisin kapalı alan büyüklüğü, kullandığı aşındırıcı malzeme türü (grit/bazalt), boya uygulama kalibrasyon yeteneği ve boya markaları (Jotun, Hempel, AkzoNobel vb.) önem taşır.
Türkiye’de Yoğun Uygulama Noktaları
Marmara Sanayi Merkezleri
- İstanbul (Tuzla, Gebze)
- Kocaeli / Dilovası OSB
- Bursa / İnegöl
Anadolu Sanayi Merkezleri
- Ankara / Sincan OSB
- İzmir / Aliağa Sanayi Bölgesi
- Adana / Yumurtalık
Sevkiyat sırasında boyalı malzemenin zarar görmemesi için, boya tamamen kuruduktan sonra (cure süresi) özenle paketlenmeli ve destek noktalarından hassasiyetle yüklenmelidir.