Paslanmaz Sac Nedir? Çeşitleri, Özellikleri ve Uygulama Alanları
Paslanmaz çelik saclar, minimum %10.5 **Krom (Cr)** içeren demir bazlı alaşımlardır. Bu bileşim, malzemenin yüzeyinde kendiliğinden oluşan, gözle görülemeyen, ince ve yoğun bir **krom oksit (Cr2O3) tabakası** yaratır. İşte bu tabaka, çeliği oksitlenmeye (pasa) karşı koruyan temel mekanizmadır. Bu sayede **paslanmaz sac**, zorlu çevresel koşullarda dahi uzun ömürlü ve hijyenik çözümler sunar.
Paslanmaz Sacın Korozyon Direnci ve Paslanmazlık Mekanizması
Paslanmaz çeliğin benzersiz dayanıklılığı, **pasiflik (passivation)** adı verilen bir süreçten gelir. Temel olarak demir (Fe) elementi paslanmaya eğilimli olsa da, minimum %10.5 oranda eklenen **Krom (Cr)**, malzemenin oksijenle reaksiyona girerek sadece birkaç atom kalınlığında bir **krom oksit** filmi oluşturmasını sağlar. Bu film:
- **Kendini Onarma Özelliği:** Hasar gördüğünde (kesim, çizik vb.) oksijenle temas ettiği anda hızla kendini yeniler.
- **Yoğun ve Geçirimsiz Yapı:** Oksijen ve nemin alttaki çelik yüzeye ulaşmasını engeller, böylece paslanmayı durdurur.
Paslanmaz sacın korozyon direnci performansı; alaşımın içindeki Krom, Nikel, Molibden gibi elementlerin oranına, ortamın asitlik (pH) seviyesine, sıcaklığa ve klorür (tuz) içeriğine göre değişkenlik gösterir.
Paslanmaz Sacın Kimyasal Bileşimi ve Özellikleri
Paslanmaz çeliklerin mekanik ve kimyasal özellikleri, eklenen alaşım elementleriyle belirlenir. En kritik elementler ve etkileri şunlardır:
- **Krom (Cr):** Pasiflik mekanizmasını sağlar. Oran arttıkça korozyon direnci yükselir. (%10.5 – %30)
- **Nikel (Ni):** Özellikle **Östenitik** gruplarda (304, 316) bulunur. Sünekliği, tokluğu ve kaynaklanabilirliği artırır.
- **Molibden (Mo):** Özellikle **klorürlü ortamlarda (deniz suyu)** nokta korozyonuna (pitting) karşı direnci önemli ölçüde artırır. 316 kalite sacın 304’ten daha dayanıklı olmasının ana nedeni Molibden’dir.
- **Karbon (C):** Yüksek karbon sertlik sağlar ancak korozyon direncini azaltabilir (özellikle kaynak bölgelerinde). Düşük karbonlu L (Low Carbon) kaliteler tercih edilir.
Farklı kimyasal bileşimlere sahip paslanmaz sac kaliteleri, kullanım amacına göre seçilmelidir.
Paslanmaz Sac Çeşitleri ve Sınıflandırmaları
Paslanmaz saclar, mikroyapılarına göre dört ana gruba ayrılır. Bu sınıflandırma, malzemenin mekanik, kimyasal ve manyetik özelliklerini doğrudan belirler.
Östenitik Paslanmaz Saclar (300 Serisi)
En yaygın kullanılan tiptir (304, 316). **Yüksek nikel** içerikleri sayesinde manyetik değildirler, mükemmel korozyon direncine sahiptirler ve kolayca şekillendirilebilirler (sünek). Kaynaklanabilirliği çok iyidir. (%18 Krom, %8 Nikel). Özellikle 316, Molibden eklenmesiyle deniz ve kimya sektörleri için idealdir.
Ferritik Paslanmaz Saclar (400 Serisi)
Nikel içermezler (veya çok az içerirler), bu nedenle daha ekonomiktirler. Manyetiktirler. Yüksek sıcaklıklara ve gerilme korozyonuna karşı iyi direnç gösterirler, ancak Östenitiklere göre daha az şekillendirilebilirler. (Örn: 430).
Martenzitik Paslanmaz Saclar (400 Serisi)
Yüksek karbon içerir ve ısıl işlemle sertleştirilebilirler. Yüksek mukavemet ve sertlik gerektiğinde kullanılırlar, ancak korozyon dirençleri diğer tiplere göre daha düşüktür. (Örn: 410).
Dubleks Paslanmaz Saclar
Hem Östenitik hem de Ferritik mikro yapıyı birleştirir. Çok yüksek mukavemet ve korozyon direnci sunar. Kimya tankları ve offshore platformlar gibi çok zorlu uygulamalar için tercih edilirler.
Paslanmaz Sac Kullanım Alanları ve Sektörleri
Paslanmaz sacın dayanıklılığı, hijyeni ve estetiği, onu sayısız sektörde vazgeçilmez kılar. Bazı temel kullanım alanları:
- **Gıda ve İçecek Sektörü:** Hijyenin kritik olduğu tanklar, boru hatları, mutfak ekipmanları ve depolama üniteleri (Genellikle 304 ve 316 kalite).
- **Kimya ve Petrokimya:** Asitlere, alkalilere ve agresif kimyasallara karşı dirençli reaktörler, eşanjörler ve depolama tankları (Özellikle 316L ve Dubleks).
- **Mimari ve İnşaat:** Cephe kaplamaları, asansörler, dekoratif öğeler ve dış mekan uygulamaları (Korozyon ve estetik için).
- **Otomotiv ve Taşımacılık:** Egzoz sistemleri ve tanker gövdeleri.
- **Medikal Sektör:** Sterilizasyon gerektiren ameliyat aletleri ve cihaz muhafazaları.
Paslanmaz Sac İşleme Yöntemleri (Kesim, Büküm, Kaynak)
Paslanmaz çelik saclar, yüksek mukavemet ve toklukları nedeniyle özel işleme teknikleri gerektirir. İşlem sırasında malzemenin korozyon direncini korumak esastır:
- **Kesim:** Lazer kesim ve plazma kesim en yaygın yöntemlerdir. Mekanik kesimde yüzey kalitesini korumak için uygun yağlama ve düşük hızlar gereklidir.
- **Büküm:** Östenitik tiplerin yüksek mukavemeti nedeniyle bükme makinelerinde daha fazla kuvvet uygulanması gerekir. Geri yaylanma (spring-back) etkisi göz önünde bulundurulmalıdır.
- **Kaynak:** **Paslanmaz sac kaynak** işleminde, malzemenin pasif tabakasına zarar vermemek ve kaynak dikişinde korozyon riskini artıracak karbon birikimini önlemek için düşük karbonlu (L serisi) dolgu telleri kullanılır. İşlem sonrası kaynak dikişi mutlaka **pasivasyon** kimyasalları ile temizlenmelidir.
Paslanmaz Sac Yüzey Görünümleri (2B, Taşlı, Parlak)
Sacın yüzey kalitesi, kullanım alanını (endüstriyel/dekoratif) ve temizlenebilirliğini doğrudan etkiler. Başlıca yüzey görünümleri:
| Yüzey Kodu | Açıklama | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| **2B (Mat)** | Soğuk haddeleme sonrası hafif mat ve pürüzsüz bir yüzey. En yaygın endüstriyel standart. | Tanklar, borular, gıda endüstrisi, kimya sanayi. |
| **BA (Parlak Tavlanmış)** | Ayna benzeri, yansıtıcı yüzey. Tavlama işlemi koruyucu atmosferde yapılır. | Reflektörler, küçük ev aletleri, dekoratif uygulamalar. |
| **Taşlı (No. 4/Saten)** | Tek yönde ince zımparalama ile elde edilen fırçalanmış (saten) görünüm. | Mutfak tezgahları, asansörler, mimari kaplamalar. |
| **8 (Ayna Parlaklığı)** | Yüksek parlatma ile ayna etkisi yaratılan yüzey. En estetik görünüm. | Dekorasyon, cephe kaplama. |
Paslanmaz Sac Ağırlık ve Maliyet Hesaplayıcısı
Proje maliyetlerini ve lojistik hesaplamalarını yapabilmek için doğru ağırlık tespiti esastır. Aşağıdaki aracı kullanarak bir sac levhanın teorik ağırlığını ve tahmini maliyetini hesaplayabilirsiniz. Paslanmaz çeliğin yoğunluğu yaklaşık $8.0$ kg/dm³ olarak kabul edilir.
Sac Ağırlık Hesaplama Aracı
Paslanmaz Sac Kaliteleri ve Güncel Piyasa Bilgileri
Paslanmaz sacın birim ağırlık maliyetleri **LME (Londra Metal Borsası)** verilerine, özellikle **Nikel** fiyatlarındaki değişimlere, döviz kurlarına ve kalitesine göre sürekli güncellenir. Bu nedenle, projeleriniz için kesin fiyat almadan önce Paslanmaz Sac Fiyatları için tedarikçinizle iletişime geçmeniz önemlidir. Genel olarak piyasadaki durum ve tahmini kg/TL aralıkları şöyledir:
Fiyatlar tonaj, yüzey ve ödeme şekline göre farklılık gösterecektir. Güncel piyasa verilerini Paslanmaz Çelik Sac tedarikçilerinden teyit ediniz.
| Paslanmaz Kalitesi | Kimyasal Bileşim (Özet) | Avantajı | Ortalama KG Fiyat Aralığı (TL/kg) |
|---|---|---|---|
| **304 (1.4301)** | %18 Cr, %8 Ni | En yaygın, genel amaçlı, iyi kaynaklanabilirlik. | 110 ₺ – 130 ₺ |
| **316L (1.4404)** | %17 Cr, %10 Ni, %2 Mo | Molibden sayesinde daha yüksek korozyon direnci (özellikle asit ve tuzlu su). | 160 ₺ – 190 ₺ |
| **430 (1.4016)** | %17 Cr, Nikelsiz (Ferritik) | Ekonomik, dekoratif, manyetik, yüksek ısı dayanımı. | 95 ₺ – 110 ₺ |
*Not: Verilen fiyat aralıkları sadece referans amaçlıdır ve anlık piyasa hareketlerine bağlı olarak değişebilir. Tüm fiyatlar KDV hariçtir.*