Galvaniz neden paslanır? Beyaz pas, kırmızı pas ve kaplama ömrü
Galvaniz "paslanmaz" değildir; çinko tabaka çeliğin yerine kendini feda ederek korur (katodik koruma). Pas iki türlüdür: beyaz pas çinkonun kendi oksidi, zararsız ve yüzeyseldir; kırmızı pas çinko bitince çeliğin paslanmasıdır. Aşağıda nedenleri, kaplama sınıfına göre süreyi ve önlemleri bulacaksınız.
İçindekiler (10 bölüm)
Beyaz pas nedir, neden olur
Rulo ya da plakalar arasında hapsolan nemle çinko yüzeyinde beyaz toz (çinko hidroksit/karbonat) oluşur. Nedeni depolama: yağmur alan açık alan, naylon içinde terleme, plakaların araya çıta konmadan istiflenmesi. Kaplama kütlesinin %2–5'ini götürür; fırçalanır, ürün kullanılır. Sipariş öncesi "kromatlı/pasivasyonlu ve yağlı" istenirse riski düşer.
Kırmızı pas: çinko bittiğinde
Çinko yılda kentsel ortamda 1–2 µm, kıyıda 3–6 µm, endüstriyel atmosferde 4–8 µm aşınır. Z140 (10 µm/yüz) kentsel ortamda 8–15 yıl, kıyıda 2–4 yıl sonra kırmızı pas verir; Z275 (20 µm) bunun iki katı. Kaplama sınıfı ve ortam tablosu:
| Kaplama | Çinko g/m² (çift yüz) | µm / yüz | Liste farkı | 0,5 mm ₺/kg | 0,5 mm ₺/m² | Ortam / ömür |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Z100 | 100 | 7 | -3 % | 42,53 ₺ | 167 ₺ | iç mekân, kuru; beyaz eşya gövdesi, kanal · 10+ yıl iç mekân |
| Z140 | 140 | 10 | baz (stok) | 43,85 ₺ | 172 ₺ | stok standardı; çatı-cephe, havalandırma, genel imalat · 15–25 yıl kentsel |
| Z200 | 200 | 14 | +3,5 % | 45,38 ₺ | 178 ₺ | dış ortam aşık, sera, tarımsal yapı · 25–35 yıl kentsel |
| Z275 | 275 | 20 | +6 % | 46,48 ₺ | 182 ₺ | kıyı 2 km+, endüstriyel atmosfer, boyalı rulo altlığı · 35–50 yıl kentsel, 15–20 kıyı |
| ZM310 (Magnelis) | 310 | 25 | +15 % | 50,43 ₺ | 198 ₺ | GES arazi konstrüksiyonu, tuzlu/amonyaklı ortam, kesim kenarı koruması · çinkonun 3–4 katı |
Kesim kenarı, delik ve kaynak
Kesim kenarında çinko yoktur ama 2 mm'ye kadar kalınlıkta yanlardaki çinko kenarı katodik olarak korur (kenar kahverengileşir, ilerlemez). 3 mm üstünde kenar ve tüm kaynak dikişleri soğuk galvaniz spreyle kapatılır; aksi hâlde pas buradan başlar.
Yanlış malzeme teması
Bakır, pirinç ve paslanmazla doğrudan temas galvanik pil oluşturur; çinko hızla tükenir. Islak beton ve alçı da çinkoyu çözer: deck ve alçıpan profilde Z275 ya da ZM seçilir, ıslak dönemde ayırıcı bant kullanılır.
Fiyat açısından ne değişir
Aynı 0,50 mm sacda Z140 yerine Z275 seçmek kg fiyatını ≈ %6 artırır (43,85 ₺ → 46,48 ₺); kıyı ya da dış ortam projesinde bu fark 5–10 yıl ek ömre karşılık gelir. Kaplama sınıfı sayfaları.
Galvaniz paslanır mı?
Paslanır, ama çeliğin paslanmasından 10–30 kat yavaş. Çıplak çelik nemli ortamda yılda 50–100 µm kaybederken çinko kentsel havada 1–2 µm, kıyıda 3–6 µm erir. Bu yüzden galvaniz sacın ömrü "paslanır/paslanmaz" sorusuyla değil, kaç mikron çinko taşıdığıyla ölçülür: Z140'ta yüz başına 10 µm, Z275'te 20 µm çinko vardır. Çinko tükendiği anda alttaki çelik normal hızda paslanmaya başlar; öncesinde yüzeyde görülen beyaz toz kaplamanın kendi oksididir ve koruma sürüyor demektir.
Magnelis nedir?
Magnelis, çinkoya %3,5 alüminyum ve %3 magnezyum katılan bir sürekli daldırma kaplamasıdır (ArcelorMittal'in ticari adı; genel kodu ZM). Aynı mikron kalınlıkta klasik çinkodan 3–10 kat uzun ömür verir, en belirgin üstünlüğü ise kesim kenarıdır: magnezyumlu tabaka kesildikten sonra kenarda kendiliğinden koruyucu bir film oluşturur, bu yüzden delikli ve bol kesimli işlerde tercih edilir. Bizde ZM310 kaplama sınıfı olarak listelenir; ZM310 sayfası fiyat ve ölçü ayrıntısını verir.
ZM nedir, Z'den farkı ne?
ZM, EN 10346'da çinko-alüminyum-magnezyum kaplamanın kod harfidir; Z ise saf çinkodur. Rakam ikisinde de aynı anlama gelir — iki yüzün toplam kaplama kütlesi, g/m². Yani Z275 = 275 g/m², ZM310 = 310 g/m². Aynı gramajda ZM daha uzun ömürlüdür, ama yüzeyi mattır ve çinko çiçeği (spangle) görünmez; görünür cephede bu fark estetik bir tercih hâline gelir. Boyanabilirliği iyidir, kaynakta ise ekstra havalandırma ister.
Ekim 2026 toptan liste; kilo fiyatı ₺/ton ÷ 1000, m² fiyatı kg/m² × ₺/kg ile hesaplanır. KDV hariç; KDV dahil sütunu %20 ile. Kur ve hadde hareketi haftalık listeye gecikmeli girer; tonaj siparişinde +90 216 545 60 00 ile teyit alın. Tablolar Ekim 2026 liste ile hesaplanmıştır; ağırlıklar teorik.
Sorular
Galvaniz sac kaç yılda paslanır?
Z140 kentsel ortamda 8–15 yıl, kıyıda 2–4; Z275 15–30 / 5–8 yıl; boyalı galvaniz boya + çinko ile 20–30 yıl.
Beyaz pas ürünü bozar mı?
Hayır; yüzeysel çinko oksididir, fırçalanır. Kalın beyaz pas kaplamayı inceltir, garanti dışıdır.
Galvaniz paslanmayı önlemek için ne yapılır?
Kuru ve çıtalı istif, kesim kenarına soğuk galvaniz, bakır/paslanmazla temas yok, dış ortamda Z200+ seçimi.
Galvaniz üstüne boya pası önler mi?
Evet; galvaniz astarı + üst boya çinko tüketimini durdurur, "duplex" sistem ömrü 1,5–2 katına çıkarır.